آغاز حذف دهک‌بندی یارانه نقدی | معیار جدید دولت اعلام شد

حذف دهک‌بندی از نظام یارانه نقدی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تغییرات سیاست رفاهی دولت در سال‌های اخیر، وارد فاز اجرایی شده است. بر اساس مصوبه هیأت وزیران و اظهارات معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دیگر ملاک حذف یا دریافت یارانه «دهک» نیست؛ بلکه معیار اصلی، مجموع درآمد و دارایی خانوار شامل درآمد ماهانه، ارزش خودروها و املاک است. این تغییر می‌تواند ساختار توزیع یارانه در کشور را به‌طور بنیادین دگرگون کند و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای داشته باشد.

در این گزارش جامع از رستا نیوز، جزئیات کامل حذف دهک‌بندی، سقف‌های درآمدی حذف یارانه، نحوه محاسبه دارایی خانوار، گروه‌های حذف‌شده و پیامدهای این سیاست را بررسی می‌کنیم.

حذف دهک‌بندی یارانه نقدی؛ تغییر بزرگ در نظام رفاهی ایران

دهک‌بندی یارانه‌ای در سال‌های گذشته مبنای اصلی شناسایی مشمولان یارانه بود؛ به‌طوری که خانوارها بر اساس سطح رفاه در ده دهک تقسیم می‌شدند و دهک‌های بالا از دریافت یارانه حذف می‌شدند. اما اکنون دولت تصمیم گرفته است این روش را کنار بگذارد و به‌جای آن، معیار مستقیم درآمد و دارایی را جایگزین کند.

معاون رفاه وزارت کار اعلام کرده است که مبنای جدید، مصوبه ۲۵ آذر هیأت وزیران است که در آن چند شاخص مشخص برای حذف یارانه تعیین شده است. این شاخص‌ها شامل:

• مجموع درآمد خانوار

• ارزش کل خودروهای خانوار

• ارزش املاک و مستغلات

• دارایی‌های لوکس

بر اساس این سیاست، دیگر برچسب دهک ۹ یا ۱۰ ملاک حذف نیست؛ بلکه صرفاً توان مالی واقعی خانوار معیار قرار می‌گیرد.

سقف درآمدی حذف یارانه برای خانوارها اعلام شد

سقف درآمدی حذف یارانه برای خانوار یک‌نفره

طبق اعلام رسمی معاون رفاه:

• خانوار یک‌نفره با درآمد ماهانه ۳۰ میلیون تومان یا بیشتر
  مشمول حذف یارانه می‌شود.

این رقم به‌عنوان حداقل سطح درآمدی در نظر گرفته شده که دولت آن را نشانه عدم نیاز به یارانه تلقی می‌کند.

سقف درآمدی حذف یارانه برای خانوار دو‌نفره

برای خانوار دو نفره نیز سقف درآمدی تعیین شده است:

• خانوار دو نفره با درآمد ۳۶ میلیون تومان یا بیشتر
  از دریافت یارانه حذف می‌شود.

این ارقام نشان می‌دهد دولت به‌صورت پلکانی و متناسب با تعداد اعضا، سقف درآمدی را افزایش داده است.

ملاک حذف یارانه خانوارهای پرجمعیت چگونه محاسبه می‌شود؟

اگرچه در اظهارات رسمی فقط ارقام خانوار یک و دو نفره ذکر شده، اما منطق محاسبه نشان می‌دهد برای خانوارهای بزرگ‌تر نیز درآمد کل خانوار ملاک است. یعنی:

• مجموع درآمد همه اعضای خانوار جمع زده می‌شود

• نه فقط درآمد سرپرست خانوار

این موضوع یکی از مهم‌ترین تغییرات نسبت به سیستم قبلی است، زیرا در دهک‌بندی قبلی تمرکز بیشتر بر سرپرست خانوار بود.

حذف یارانه بر اساس مجموع درآمد اعضای خانواده

در سیاست جدید، همه اعضای خانوار به‌صورت یک واحد اقتصادی دیده می‌شوند. به گفته معاون رفاه:

اگر کل خانواده مثلاً ۱۵۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد، مجموع آن مبنای حذف یارانه قرار می‌گیرد.

این یعنی:

• درآمد همسر

• درآمد فرزندان شاغل

• درآمد سایر اعضای خانوار

همگی در محاسبه لحاظ می‌شوند.

حذف یارانه بر اساس ارزش خودروهای خانوار

یکی از معیارهای جدید حذف یارانه، ارزش خودروهای خانوار است. طبق اعلام رسمی:

اگر مجموع ارزش خودروهای خانوار بیش از ۵ میلیارد تومان باشد
یارانه حذف می‌شود.

نکته مهم این است که:

• تعداد خودرو مهم نیست

• ارزش مجموع مهم است

بنابراین حتی چند خودروی متوسط نیز ممکن است خانوار را از یارانه حذف کند.

حذف یارانه خانوارهای دارای املاک و دارایی لوکس

علاوه بر درآمد و خودرو، دارایی ملکی نیز معیار حذف است. طبق اعلام وزارت کار:

اگر مجموع ارزش املاک و دارایی خانوار بیش از ۵۰ میلیارد تومان باشد
یارانه حذف می‌شود.

این شامل:

• خانه‌های لوکس

• املاک سرمایه‌ای

• مستغلات با ارزش بالا

می‌شود.

تأیید حذف یارانه توسط سازمان امور مالیاتی

یکی از تغییرات مهم در سیاست جدید، نقش سازمان امور مالیاتی است. طبق اعلام معاون رفاه:

سازمان امور مالیاتی درآمد مشمول مالیات افراد را تأیید می‌کند و بر اساس آن حذف یارانه انجام می‌شود.

این یعنی:

• داده‌های مالیاتی مبنای اصلی است

• خوداظهاری ملاک نیست

• امکان پنهان‌کردن درآمد کاهش می‌یابد

چه تعداد از مردم از یارانه حذف می‌شوند؟

بر اساس برآورد رسمی معاون رفاه:

اگر حذف فقط بر اساس درآمد انجام شود
حدود ۱۵ درصد جامعه حذف می‌شوند
و ۸۵ درصد همچنان یارانه می‌گیرند.

این آمار نشان می‌دهد دولت قصد حذف گسترده یارانه را ندارد و همچنان اکثریت جامعه مشمول خواهند بود.

چرا دولت دهک‌بندی را حذف کرد؟

دلایل اصلی حذف دهک‌بندی را می‌توان چنین تحلیل کرد:

خطای بالا در دهک‌بندی

در سال‌های گذشته، بسیاری از خانوارها نسبت به دهک خود اعتراض داشتند. برخی افراد کم‌درآمد در دهک‌های بالا قرار گرفته بودند و بالعکس.

عدم شفافیت معیارها

معیار دهک‌بندی برای مردم روشن نبود و باعث بی‌اعتمادی می‌شد.

تغییر ساختار اقتصادی خانوارها

درآمد خانوارها در سال‌های اخیر نوسان شدید داشته و دهک ثابت دیگر قابل اتکا نبود.

مزایای حذف دهک‌بندی یارانه

این سیاست می‌تواند مزایایی داشته باشد:

• هدفمندی بیشتر یارانه

• کاهش خطای شناسایی

• عدالت توزیعی بیشتر

• شفافیت معیارها

• کاهش اعتراضات

چالش‌های حذف دهک‌بندی یارانه

با وجود مزایا، چالش‌هایی نیز وجود دارد:

• احتمال خطای داده‌های مالیاتی

• نادیده‌گرفتن هزینه زندگی در شهرهای مختلف

• تفاوت قدرت خرید

• دارایی غیرنقدی اما کم‌درآمد

• خانوارهای بدهکار با دارایی بالا

آیا با ۳۰ میلیون تومان می‌توان زندگی را اداره کرد؟

معاون رفاه در پاسخ به این پرسش گفته است:

مبنای حذف یارانه فقط سطح درآمد است و دولت بر اساس داده‌ها عمل می‌کند.

اما در واقعیت، هزینه زندگی در شهرهای بزرگ بسیار بالاتر از این رقم است و همین موضوع یکی از نقاط بحث‌برانگیز سیاست جدید است.

حذف یارانه بدون توجه به دهک؛ تغییر رویکرد رفاهی

در نظام قبلی:

دهک بالا = حذف یارانه

اما در نظام جدید:

درآمد و دارایی بالا = حذف یارانه

این تغییر نشان‌دهنده گذار از «طبقه‌بندی آماری» به «ارزیابی مالی واقعی» است.

نحوه اعتراض به حذف یارانه در سیستم جدید

اگر یارانه خانواری حذف شود، مسیر اعتراض همچنان برقرار است:

• ثبت درخواست در سامانه رفاه ایرانیان

• بررسی اطلاعات مالی

• تطبیق با داده‌های مالیاتی

• اعلام نتیجه

آینده یارانه نقدی پس از حذف دهک‌بندی

کارشناسان معتقدند حذف دهک‌بندی می‌تواند مقدمه اصلاحات بزرگ‌تر باشد:

• یارانه هدفمندتر

• حذف تدریجی دهک‌های بالا

• افزایش مبلغ دهک‌های پایین

• حرکت به سمت حمایت درآمدی

جمع‌بندی: چه کسانی از یارانه حذف می‌شوند؟

بر اساس سیاست جدید:

خانوارهای دارای شرایط زیر از یارانه حذف می‌شوند:

• درآمد بالا

• خودروهای گران‌قیمت

• املاک لوکس

• دارایی زیاد

و ملاک:

مجموع کل خانوار
نه دهک

سوالات متداول درباره حذف دهک‌بندی یارانه 

آیا دهک‌بندی یارانه کاملاً حذف شده است؟

بله، در سیاست جدید ملاک دهک نیست و معیار اصلی درآمد و دارایی خانوار است.

درآمد حذف یارانه برای خانوار یک‌نفره چقدر است؟

۳۰ میلیون تومان در ماه.

درآمد حذف یارانه برای خانوار دو نفره چقدر است؟

۳۶ میلیون تومان در ماه.

ارزش خودرو برای حذف یارانه چقدر است؟

بیش از ۵ میلیارد تومان مجموع خودروهای خانوار.

ارزش املاک برای حذف یارانه چقدر است؟

بیش از ۵۰ میلیارد تومان دارایی ملکی خانوار.

آیا درآمد همه اعضای خانواده حساب می‌شود؟

بله، مجموع درآمد کل خانوار ملاک است.

چه نهادی حذف یارانه را تأیید می‌کند؟

سازمان امور مالیاتی.

اگر می‌خواهید بدانید یارانه شما حذف می‌شود یا خیر، اطلاعات درآمد و دارایی خانوار خود را بررسی کنید و در صورت حذف، از طریق سامانه رفاه ایرانیان اعتراض ثبت کنید. برای دریافت آخرین اخبار یارانه و طرح‌های حمایتی، رستا نیوز را دنبال کنید.

منابع

خبرآنلاین
ایسنا
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی