یارانه نقدی | یارانه نقدی بهمن
افزایش نفری 1/200/000 تومان یارانه نقدی | یارانه این خانوارها ۳ برابر شد
یارانه نقدی فرزندان خانوارهای کمدرآمد سه برابر شد. جزئیات یارانه ۱۴۰۵ و مبلغ جدید در گزارش رستانیوز بخوانید.
یارانه نقدی در سال ۱۴۰۵ وارد مرحلهای تازه از سیاستهای حمایتی کشور شد و مجلس شورای اسلامی با تصویب مصوبهای مهم، افزایش سهبرابری یارانه فرزندان خانوادههای کمدرآمد را نهایی کرد. بر اساس این تصمیم، خانوارهای دهکهای اول تا چهارم که حداقل سه فرزند تحت تکفل دارند و هیچیک از والدین آنها در دستگاههای دولتی شاغل نیستند، از یارانه نقدی سهبرابری برای فرزندان خود بهرهمند خواهند شد؛ اقدامی که میتواند یکی از بزرگترین تغییرات نظام یارانهای در سالهای اخیر محسوب شود.
این مصوبه در جریان بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ به تصویب رسید و هدف اصلی آن، تقویت معیشت خانوارهای پرجمعیت کمدرآمد، کاهش فقر کودکان و حمایت از سیاستهای جمعیتی کشور اعلام شده است. در شرایطی که تورم مواد غذایی و هزینههای زندگی فشار قابلتوجهی بر خانوارهای کمدرآمد وارد کرده، افزایش یارانه نقدی برای خانوادههای دارای چند فرزند میتواند نقش مهمی در بهبود قدرت خرید و تأمین نیازهای اساسی آنان داشته باشد.
یارانه نقدی سهبرابری؛ جزئیات مصوبه جدید مجلس
بر اساس مصوبه رسمی مجلس شورای اسلامی در بودجه سال ۱۴۰۵، یارانه نقدی فرزندان خانوادههای دهکهای اول تا چهارم که حداقل سه فرزند تحت تکفل دارند، سه برابر یارانه مصوب فعلی پرداخت خواهد شد. شرط مهم دیگر برای دریافت این یارانه، عدم اشتغال والدین در دستگاههای دولتی و عمومی است؛ به این معنا که خانوارهایی که والدین آنها کارمند دولت محسوب میشوند، مشمول این افزایش نخواهند شد.
این سیاست عملاً به سمت هدفمندسازی بیشتر یارانهها حرکت کرده است؛ زیرا در گذشته یارانه نقدی تقریباً بهصورت مساوی میان دهکهای مختلف توزیع میشد، اما اکنون تمرکز بر خانوارهای کمدرآمد پرجمعیت قرار گرفته است. بهاینترتیب، نظام یارانهای کشور از حالت عمومی به سمت حمایت متمرکز از اقشار آسیبپذیر تغییر جهت داده است.
یارانه نقدی فرزندان چقدر افزایش مییابد؟
در حال حاضر یارانه نقدی دهکهای پایین بهطور متوسط حدود ۴۰۰ هزار تومان برای هر نفر در ماه است. با اجرای مصوبه جدید، یارانه نقدی فرزندان مشمول سه برابر شده و به حدود ۱.۲ میلیون تومان برای هر فرزند در ماه میرسد. این رقم برای خانوارهای پرجمعیت بهطور قابلتوجهی افزایش دریافتی ماهانه را رقم میزند.
بهعنوان مثال، یک خانوار کمدرآمد با سه فرزند که مشمول این طرح شود، میتواند ماهانه حدود ۳.۶ میلیون تومان یارانه نقدی فقط برای فرزندان دریافت کند. در خانوارهای چهارفرزندی این مبلغ به حدود ۴.۸ میلیون تومان و در خانوارهای پنجفرزندی به حدود ۶ میلیون تومان در ماه خواهد رسید. چنین افزایشی در پرداخت یارانه میتواند بخش مهمی از هزینههای خوراک، پوشاک و آموزش کودکان را پوشش دهد.
یارانه نقدی و هدف حمایت از خانوارهای پرجمعیت کمدرآمد
کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند تمرکز بر خانوارهای پرجمعیت کمدرآمد یکی از منطقیترین روشهای کاهش فقر در جوامع در حال توسعه است. در ایران نیز آمارها نشان میدهد خانوارهای دارای فرزند بیشتر در دهکهای پایین درآمدی، بیشترین فشار معیشتی را تجربه میکنند. هزینه تغذیه، بهداشت، پوشاک و آموزش کودکان در چنین خانوارهایی سهم بالایی از درآمد را مصرف میکند و در شرایط تورمی، این فشار چند برابر میشود.
از این منظر، افزایش یارانه نقدی فرزندان نهتنها یک سیاست حمایتی، بلکه یک ابزار مداخله اجتماعی برای جلوگیری از گسترش فقر بیننسلی محسوب میشود. حمایت از کودکان در خانوارهای کمدرآمد میتواند به بهبود تغذیه، سلامت و آموزش آنان کمک کرده و در بلندمدت سطح سرمایه انسانی کشور را ارتقا دهد.
یارانه نقدی و ارتباط آن با سیاستهای جمعیتی کشور
یکی دیگر از اهداف مهم این مصوبه، تقویت سیاستهای جمعیتی و تشویق فرزندآوری عنوان شده است. در سالهای اخیر کاهش نرخ تولد به یکی از نگرانیهای جدی سیاستگذاران تبدیل شده و دولت و مجلس تلاش کردهاند با ابزارهای حمایتی، هزینههای فرزندآوری را کاهش دهند. افزایش یارانه نقدی برای خانوارهای دارای سه فرزند و بیشتر، در همین راستا ارزیابی میشود.
در واقع این سیاست پیام روشنی دارد: خانوارهایی که فرزند بیشتری دارند، حمایت مالی بیشتری دریافت میکنند. چنین رویکردی در بسیاری از کشورها نیز اجرا میشود و تحت عنوان «یارانه کودک» یا «کمکهزینه فرزند» شناخته میشود. ایران نیز با این مصوبه بهنوعی در مسیر اجرای الگوی جهانی حمایت مالی از کودکان قرار گرفته است.
یارانه نقدی و اثر آن بر کاهش فقر کودکان
فقر کودکان یکی از چالشهای پنهان اما مهم اقتصادی است. کودکانی که در خانوارهای کمدرآمد رشد میکنند، بیشتر در معرض سوءتغذیه، ترک تحصیل و مشکلات بهداشتی قرار دارند. افزایش یارانه نقدی فرزندان میتواند بهطور مستقیم منابع مالی بیشتری برای تغذیه و آموزش آنان فراهم کند و در نتیجه احتمال فقر مزمن در نسل بعدی را کاهش دهد.
مطالعات بینالمللی نشان میدهد پرداختهای نقدی هدفمند به خانوارهای دارای کودک، یکی از مؤثرترین ابزارهای کاهش فقر در کشورهای در حال توسعه است. بنابراین، مصوبه جدید مجلس میتواند در صورت اجرای صحیح، اثرات اجتماعی قابلتوجهی داشته باشد.
یارانه نقدی و تأثیر آن بر قدرت خرید خانوار
افزایش یارانه نقدی عملاً به معنای افزایش درآمد قابلمصرف خانوارهای کمدرآمد است. در شرایطی که تورم اقلام خوراکی و ضروری بالا بوده، این افزایش میتواند بخش مهمی از کاهش قدرت خرید را جبران کند. خانوارهای پرجمعیت معمولاً بیشترین سهم هزینه را صرف خوراک و کالاهای اساسی میکنند؛ بنابراین تزریق یارانه نقدی بیشتر به این خانوارها مستقیماً به بازار مصرف کالاهای ضروری منتقل میشود.
این موضوع علاوه بر بهبود معیشت خانوار، میتواند تقاضای مصرفی در اقتصاد محلی را نیز تقویت کند؛ زیرا خانوارهای کمدرآمد تقریباً تمام یارانه دریافتی را صرف مصرف میکنند. از این نظر، افزایش یارانه نقدی علاوه بر اثر رفاهی، اثر محرک اقتصادی نیز دارد.
یارانه نقدی و نحوه شناسایی خانوارهای مشمول
شناسایی خانوارهای مشمول بر اساس دهکبندی درآمدی انجام میشود که توسط پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان و سامانههای مرتبط تعیین میشود. اطلاعات درآمد، دارایی، تراکنشهای مالی و سایر شاخصهای اقتصادی خانوارها در این سامانهها تجمیع شده و دهک درآمدی آنها مشخص میشود. خانوارهایی که در دهکهای اول تا چهارم قرار داشته و شرط تعداد فرزند و عدم اشتغال دولتی والدین را داشته باشند، بهطور خودکار مشمول یارانه نقدی سهبرابری خواهند شد.
بنابراین نیازی به ثبتنام جداگانه برای این طرح اعلام نشده و پرداختها بهصورت سیستمی به حساب سرپرست خانوار واریز خواهد شد. در صورت بروز خطا در دهکبندی یا عدم دریافت یارانه، امکان ثبت اعتراض در سامانه حمایت وزارت رفاه وجود دارد.
یارانه نقدی و زمان اجرای مصوبه
این مصوبه در چارچوب بودجه سال ۱۴۰۵ تصویب شده و انتظار میرود از ابتدای سال آینده اجرایی شود. با این حال، زمان دقیق آغاز پرداختها به آییننامه اجرایی دولت و آمادهسازی زیرساختهای شناسایی و پرداخت بستگی دارد. تجربه طرحهای مشابه نشان میدهد معمولاً چند ماه ابتدایی سال برای تکمیل فهرست مشمولان و آغاز پرداختها زمان نیاز است.
با اجرای کامل طرح، پرداخت یارانه نقدی سهبرابری بهصورت ماهانه و مستمر انجام خواهد شد و در صورت تأخیر احتمالی، معوقات نیز به حساب خانوارها واریز میشود.
یارانه نقدی و چشمانداز آینده نظام یارانهای
مصوبه افزایش یارانه نقدی فرزندان خانوارهای کمدرآمد را میتوان گامی در جهت اصلاح ساختار یارانهها در ایران دانست. در سالهای گذشته یکی از انتقادهای اصلی به نظام یارانهای، توزیع تقریباً برابر یارانه میان دهکهای مختلف بود که کارایی حمایتی را کاهش میداد. اکنون با حرکت به سمت یارانههای هدفمندتر، انتظار میرود منابع محدود حمایتی بیشتر به سمت نیازمندترین گروهها هدایت شود.
اگر این الگو در سالهای آینده ادامه یابد، احتمالاً نظام یارانهای کشور به سمت مدل «یارانه خانوار هدفمند» حرکت خواهد کرد که در آن میزان حمایت متناسب با درآمد، تعداد اعضا و شرایط اجتماعی خانوار تعیین میشود. چنین مدلی در بسیاری از کشورها اجرا شده و اثربخشی بیشتری در کاهش فقر دارد.
جمعبندی رستانیوز
یارانه نقدی در بودجه ۱۴۰۵ با تصویب افزایش سهبرابری یارانه فرزندان خانوارهای کمدرآمد وارد مرحلهای جدید شد. بر اساس این مصوبه، خانوادههای دهکهای اول تا چهارم دارای حداقل سه فرزند و بدون اشتغال دولتی والدین، یارانهای حدود ۱.۲ میلیون تومان برای هر فرزند در ماه دریافت خواهند کرد. این تصمیم با هدف حمایت از خانوارهای پرجمعیت، کاهش فقر کودکان و تقویت سیاستهای جمعیتی اتخاذ شده و میتواند یکی از مهمترین اصلاحات نظام یارانهای کشور در سالهای اخیر محسوب شود.
منابع
خبرگزاری مهر
مصوبات مجلس شورای اسلامی
لایحه بودجه ۱۴۰۵
