تدفین پیکر عبدالمجید ارفعی در جوار حافظ | آشنایی با میراث علمی عبدالمجید ارفعی

پیکر پروفسور عبدالمجید ارفعی، مترجم برجسته منشور کوروش و از بزرگ‌ترین متخصصان زبان‌های باستانی ایران، در آرامگاه حافظ شیرازی به خاک سپرده خواهد شد. این تصمیم با هماهنگی نهادهای فرهنگی و میراثی کشور اتخاذ شده تا آرامگاه ابدی این دانشمند در جوار یکی از مهم‌ترین نمادهای فرهنگ و ادب ایران قرار گیرد.

درگذشت این پژوهشگر برجسته که عمر خود را صرف رمزگشایی گل‌نبشته‌های هخامنشی کرد، جامعه علمی و فرهنگی ایران را در سوگ فرو برده است. ارفعی از معدود متخصصان زبان ایلامی در جهان و از چهره‌های شاخص کتیبه‌خوانی ایران بود.

عبدالمجید ارفعی؛ مترجم منشور کوروش و لوح‌های تخت جمشید

به گزارش مهر ، پروفسور عبدالمجید ارفعی بیش از چهار دهه از زندگی علمی خود را به خوانش و ترجمه هزاران لوح گلی تخت جمشید اختصاص داد؛ اسنادی که مربوط به نظام اداری و اقتصادی دوره داریوش بزرگ بود. پژوهش‌های او دریچه‌ای تازه به شناخت ساختار مدیریتی امپراتوری هخامنشی گشود.

از مهم‌ترین آثار علمی او مجموعه «گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید» است که با ترجمه و تحلیل صدها لوح ایلامی منتشر شد و یکی از منابع مرجع در مطالعات هخامنشی به شمار می‌رود. این آثار نشان دادند چگونه اقتصاد، توزیع منابع و نظام اداری در قلب امپراتوری پارس اداره می‌شده است.

تدفین مترجم منشور کوروش در جوار حافظ

بر اساس اعلام اداره‌کل میراث فرهنگی فارس، پیکر این استاد برجسته در محوطه آرامگاه حافظ در شیراز به خاک سپرده می‌شود. انتخاب این مکان به دلیل جایگاه فرهنگی و نمادین آن در هویت ایرانی و نزدیکی به میراث تاریخی فارس انجام شده است.

تدفین ارفعی در کنار بزرگان ادب و فرهنگ ایران، نشانه‌ای از اهمیت نقش او در احیای میراث باستانی و زبانی ایران تلقی می‌شود. آرامگاه حافظ از مهم‌ترین مکان‌های فرهنگی کشور است که محل دفن چهره‌های شاخص فرهنگی نیز بوده است.

میراث علمی عبدالمجید ارفعی برای ایران و جهان

ارفعی از معدود متخصصان زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی در جهان بود و در دانشگاه شیکاگو تحصیل کرد. او در طول فعالیت علمی خود صدها لوح گلی هخامنشی را خوانش و منتشر کرد و در بازگشت بخشی از الواح تخت جمشید به ایران نیز نقش داشت.

پژوهش‌های او نشان داد زبان و فرهنگ ایرانی چگونه در ساختار اداری ایلامی نفوذ کرده و تداوم یافته است. این دستاوردها برای شناخت تاریخ اقتصادی، اجتماعی و زبانی ایران باستان اهمیت بنیادین دارد.

چرا گل‌نبشته‌های تخت جمشید مهم است؟

لوح‌های تخت جمشید که در دهه ۱۳۱۰ کشف شدند، بزرگ‌ترین بایگانی اداری هخامنشیان محسوب می‌شوند. این اسناد اطلاعات دقیقی درباره توزیع غذا، پرداخت دستمزد، مدیریت منابع و سفرهای رسمی ارائه می‌دهند.

خوانش این اسناد بدون تخصص زبان ایلامی ممکن نبود و ارفعی یکی از آخرین متخصصان این زبان در جهان بود. به همین دلیل بسیاری او را «صدای زنده هخامنشیان» می‌دانند؛ کسی که اسناد خاموش هزارساله را خوانا کرد.

یکی از جالب ترین جنبه‌های این مجموعه، غنای بی‌نظیر واژگان ایرانی در متون ایلامی است. این گل‌نبشته‌ها بزرگ‌ترین منبع حفظ‌ شده از زبان ایرانی باستان (به ویژه پارسی باستان) از طریق وام‌واژه‌ها و نام‌های خاص هستند و شواهد ارزشمندی از واژگان، آواشناسی و گویش‌های گوناگون ارائه می‌دهند که در هیچ منبع دیگری یافت نمی‌شود.

نام میوه‌ها و گیاهان (چون توت و امرود) با ریشه‌های ایرانی، هنوز در فارسی امروز و گویش‌های محلی زنده‌اند. اسامی حیوانات و دام‌ها (گوسفند، بز، گاو) اغلب به شکل‌های ایرانی ثبت شده و با واژه‌های کنونی هم‌خانواده‌اند. 

عنوان‌های شغلی و حرفه‌ای (از کشاورزی و دامداری تا نقش‌های اداری و خدماتی) ریشه‌ی ایرانی دارند و نشان می‌دهند ایرانیان در همه‌ی لایه‌های جامعه حضوری زبانی و فرهنگی پررنگ داشته‌اند. صد‌ها نام جغرافیایی (روستاها، انبارها، باغ‌های محصور «پردیس»، راه‌خانه‌ها و کوه‌ها و رود‌ها در فارس و مناطق مجاور) بخش عمده‌شان ایرانی‌اند و به شناخت دقیق جغرافیای ایالت پارس کمک شایانی می‌کنند. اصطلاحات اقتصادی (پرداخت مواجب از پایین‌ترین تا بالاترین رتبه)، هزینه‌های سفر و حتی برخی آیین‌های مذهبی نیز آمیخته با ریشه‌های ایرانی ظاهر می‌شوند.

 ترجمه‌ی کامل و دقیق  کتیبه کوروش

 ترجمه‌ی کامل و دقیق این کتیبه (بر پایه‌ی خوانش‌های استاندارد هخامنشی‌شناسی که دکتر ارفعی نیز در مطالعات مرتبط با تخت جمشید بدان نزدیک است) چنین است:

"اهورامزدا بزرگ‌ترین خدایان است؛ او آسمان را آفرید، او زمین را آفرید، او مردم را آفرید، او شادی را برای مردم آفرید، او خشایارشا را شاه کرد، یک شاه از میان بسیاری، یک فرمانروا از میان بسیاری.
من خشایارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشور‌هایی که دارای مردمان بسیارند، شاه در این زمین بزرگِ پهناور، پسر داریوش شاه هخامنشی.
داریوش شاه، پدر من، از سوی اهورامزدا بسیار چیز‌ها ساخت که نیکو بود؛ و نیز آنچه او ساخت، به فرمان اهورامزدا، من آن را انجام دادم و افزودم.
داریوش شاه، پدر من، مرا از میان همه برادرانم برگزید و مرا جانشین خود کرد. او مرا چنین گفت: «ای پسرم، آنچه را که من انجام دادم، تو نیز انجام ده و آنچه را که من نیکو ساختم، تو نیز نیکو ساز.»
به فرمان اهورامزدا، من چنین کردم. آنچه داریوش شاه پدرم انجام داد، من نیز انجام دادم و افزودم.
اهورامزدا مرا یاری دهد، همراه با همه خدایان؛ و آنچه را که من کردم و آنچه را که خواهم کرد، اهورامزدا نگه دارد و از آسیب و ویرانی پاس دارد. "

این کتیبه در حدود ۴۸ سطر، مدح اهورامزدا، معرفی خشایارشا، اشاره به داریوش و ویشتاسپ و تأکید بر مشروعیت الهی جانشینی و تداوم ساخت‌وساز‌ها را در بر می‌گیرد.

جمع‌بندی

پروفسور عبدالمجید ارفعی، مترجم منشور کوروش و بزرگ‌ترین ایلام‌شناس ایران، در ۶ اسفند ۱۴۰۴ درگذشت و پیکرش در آرامگاه حافظ شیراز به خاک سپرده خواهد شد. او با خوانش هزاران لوح تخت جمشید، نقش بی‌بدیلی در شناخت تاریخ هخامنشی و زبان‌های باستانی ایران ایفا کرد و میراثی ماندگار برای فرهنگ ایران بر جای گذاشت.

سوالاتت متدوال

عبدالمجید ارفعی چه کسی بود؟
ایلام‌شناس و مترجم منشور کوروش و لوح‌های تخت جمشید.

محل دفن عبدالمجید ارفعی کجاست؟
در آرامگاه حافظ شیراز.

اهمیت آثار ارفعی چیست؟
او هزاران لوح هخامنشی را خوانش و ترجمه کرد و شناخت تاریخ ایران باستان را گسترش داد.

برای آشنایی با چهره‌های علمی و میراث فرهنگی ایران، گزارش‌های فرهنگی رستا نیوز را دنبال کنید و این مطلب را با علاقه‌مندان تاریخ ایران به اشتراک بگذارید.