کارگاه شما به چه تجهیزات ایمنی و آتش نشانی نیاز دارد؟

تدوین یک چک لیست تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی برای کارگاه ها، زمانی مؤثر است که براساس خطرات واقعی همان محیط انجام شود. نوع فعالیت، مواد اولیه، تجهیزات برقی، فرآیندهای حرارتی، تعداد کارکنان، چیدمان ماشین‌آلات و وضعیت مسیرهای خروج باید پیش از خرید یا نصب تجهیزات بررسی شوند.

به همین دلیل، نمی‌توان یک فهرست ثابت را برای تمام کارگاه‌ها و صنایع مناسب دانست. تجهیزات موردنیاز یک کارگاه نجاری با یک تعمیرگاه خودرو، آشپزخانه صنعتی، انبار مواد شیمیایی یا کارخانه نساجی تفاوت های مهمی دارد.

چرا هر کارگاه به چک لیست ایمنی اختصاصی نیاز دارد؟

هر محیط صنعتی با مجموعه‌ای از خطرات خاص رو به رو است. در کارگاه‌های نجاری، تراشه های چوب، گردوغبار و مواد سلولزی می‌توانند سرعت گسترش آتش را افزایش دهند. در تعمیرگاه ها، روغن، سوخت، باتری، تجهیزات برقی و عملیات جوشکاری اهمیت بیشتری دارند. در آشپزخانه های صنعتی نیز روغن ها و چربی‌های داغ، نوع متفاوتی از حریق را ایجاد می‌کنند.

در واحد های تولیدی بزرگ‌تر نیز ممکن است مواد شیمیایی، سیلندرهای گاز، تابلوهای برق فشار قوی، خطوط حرارتی، انبار مواد اولیه و چندین سالن تولید وجود داشته باشد. در چنین شرایطی، خرید یک نوع کپسول برای تمام بخش‌ها نمی‌تواند پاسخگوی همه خطرات باشد.

برای تهیه چک لیست ایمنی کارگاه باید حداقل موارد زیر بررسی شوند:

• نوع مواد قابل اشتعال موجود در هر بخش
• متراژ و نحوه چیدمان محیط
• تعداد کارکنان و تعداد شیفت‌های کاری
• وجود تجهیزات برقی و تابلوهای توزیع برق
• انجام عملیات جوشکاری، برشکاری یا سایر فعالیت‌های گرم
• نگهداری مواد شیمیایی، سوخت یا گازهای فشرده
• مسیر های خروج و دسترسی نیروهای امدادی
• میزان تهویه و شرایط انتشار دود
• فاصله کارگاه تا نزدیک‌ترین ایستگاه آتش نشانی

پس از شناسایی این عوامل می‌توان تجهیزات مناسب را انتخاب کرد و برای جانمایی، بازرسی و نگهداری آنها برنامه مشخصی در نظر گرفت.

مهم ترین خطرات آتش سوزی در محیط های صنعتی

بخش قابل توجهی از حوادث کارگاهی از یک نقص کوچک یا بی‌توجهی روزمره آغاز می‌شوند. اتصال کوتاه، اضافه‌بار الکتریکی، کابل‌های فرسوده، جوشکاری در مجاورت مواد قابل اشتعال، نشت گاز، نگهداری نامناسب حلال ها و تجمع ضایعات از مهم‌ترین عوامل ایجاد حریق هستند.

روغن های صنعتی، دستگاه های حرارتی، نقص در نگهداری ماشین آلات، استعمال دخانیات در محل نامناسب و انباشته شدن گردوغبار قابل احتراق نیز می‌توانند شدت حادثه را افزایش دهند.

شناسایی منبع اشتعال تنها بخشی از ارزیابی است. مسئول ایمنی باید مشخص کند در صورت وقوع حادثه، چه ماده‌ای خواهد سوخت و برای کنترل آن چه عامل خاموش‌کننده‌ای مناسب است. جامدات معمولی، مایعات قابل اشتعال، تجهیزات برق‌دار، فلزات قابل احتراق و روغن‌های پخت و پز به روش‌های متفاوتی برای اطفا نیاز دارند.

استفاده از خاموش کننده نامناسب ممکن است نه‌تنها آتش را مهار نکند، بلکه باعث گسترش شعله، پاشش مواد داغ، آسیب به تجهیزات یا برق‌گرفتگی کاربر شود.بخش قابل توجهی از حوادث کارگاهی از یک نقص کوچک یا بی‌توجهی روزمره آغاز می‌شوند. اتصال کوتاه، اضافه‌بار الکتریکی، کابل‌های فرسوده، جوشکاری در مجاورت مواد قابل اشتعال، نشت گاز، نگهداری نامناسب حلال‌ها و تجمع ضایعات از مهم‌ترین عوامل ایجاد حریق هستند.

روغن‌های صنعتی، دستگاه‌های حرارتی، نقص در نگهداری ماشین‌آلات، استعمال دخانیات در محل نامناسب و انباشته شدن گردوغبار قابل احتراق نیز می‌توانند شدت حادثه را افزایش دهند.

شناسایی منبع اشتعال تنها بخشی از ارزیابی است. مسئول ایمنی باید مشخص کند در صورت وقوع حادثه، چه ماده‌ای خواهد سوخت و برای کنترل آن چه عامل خاموش‌کننده‌ای مناسب است. جامدات معمولی، مایعات قابل اشتعال، تجهیزات برق‌دار، فلزات قابل احتراق و روغن‌های پخت‌وپز به روش‌های متفاوتی برای اطفا نیاز دارند.

استفاده از خاموش کننده نامناسب ممکن است نه‌تنها آتش را مهار نکند، بلکه باعث گسترش شعله، پاشش مواد داغ، آسیب به تجهیزات یا برق‌گرفتگی کاربر شود.

کپسول های آتش نشانی موردنیاز کارگاه ها

خاموش کننده های قابل حمل از اصلی ترین تجهیزات آتش نشانی کارگاه محسوب می‌شوند، اما انتخاب آن‌ها باید براساس نوع خطر انجام شود. ظرفیت، تعداد، کلاس حریق و محل نصب کپسول‌ها نیز باید متناسب با شرایط هر بخش تعیین شوند.

کپسول پودر و گاز

کپسول آتش نشانی پودر و گاز  از پرکاربردترین مدل ها در محیط‌های صنعتی و کارگاهی هستند. این محصولات بسته به نوع پودر داخل سیلندر، ممکن است برای حریق‌های چندمنظوره یا گروه مشخصی از حریق‌ها طراحی شده باشند.

خاموش کننده های پودری  معمولاً در کارگاه‌های عمومی، پارکینگ‌ها، انبار ها و محیط‌های دارای مایعات قابل اشتعال استفاده می‌شود. با این حال، پودر پس از تخلیه آلودگی زیادی ایجاد می‌کند و ممکن است به قطعات الکترونیکی، تابلوهای برق، دستگاه‌های دقیق و ماشین‌آلات حساس آسیب بزند.

هنگام خرید باید کلاس حریق درج‌شده روی بدنه، نوع ماده خاموش کننده، ظرفیت سیلندر، فشار، سلامت شیر و شیلنگ، اطلاعات تولیدکننده، قابلیت شارژ و مدارک فنی محصول بررسی شود.

کپسول دی‌اکسیدکربن یا CO2

کپسول co2 برای بسیاری از تجهیزات برق دار و برخی حریق های مایعات قابل اشتعال مناسب است. این خاموش کننده پس از استفاده پسماند جامد باقی نمی‌گذارد و به همین دلیل در نزدیکی تابلوهای برق، اتاق سرور، تجهیزات الکترونیکی و آزمایشگاه‌ها کاربرد زیادی دارد.

با این حال، اثر خنک‌کنندگی CO2 در حریق های عمیق مواد جامد محدود است و احتمال شعله ور شدن مجدد وجود دارد. در محیط های باز یا محل‌هایی که جریان هوای شدیدی دارند نیز گاز به‌سرعت پراکنده می‌شود.

استفاده از CO2 در فضای بسته باید با احتیاط انجام شود؛ زیرا افزایش غلظت گاز می‌تواند میزان اکسیژن محیط را کاهش دهد.

کپسول آب و گاز

خاموش کننده های آب و گاز برای حریق مواد جامد معمولی مانند چوب، کاغذ، مقوا و برخی منسوجات کاربرد دارند. خاصیت خنک کنندگی آب می‌تواند از شعله‌ور شدن مجدد مواد جلوگیری کند.

این نوع کپسول نباید برای تجهیزات برق دار، روغن‌های داغ یا موادی که با آب واکنش خطرناک نشان می دهند استفاده شود. بنابراین پیش از انتخاب آن باید ماهیت مواد موجود در کارگاه به‌دقت بررسی شود.

خاموش‌کننده فوم

فوم با ایجاد یک لایه روی سطح سوخت می‌تواند دسترسی اکسیژن به ماده قابل اشتعال را محدود کند. این خاموش کننده برای برخی حریق‌های جامدات و مایعات قابل اشتعال کاربرد دارد.

با این حال، تمام فوم ها برای همه حلال ها و مواد شیمیایی مناسب نیستند. سازگاری ماده خاموش کننده با مواد موجود در کارگاه باید از طریق مشخصات فنی محصول و نظر کارشناس بررسی شود.

خاموش کننده های مخصوص روغن و چربی

در آشپزخانه های صنعتی، رستوران ها، خطوط پخت و واحد هایی که حجم زیادی روغن داغ دارند، استفاده از خاموش کننده مناسب روغن و چربی اهمیت ویژه‌ای دارد.

ریختن آب روی روغن داغ می‌تواند باعث پاشش شدید و گسترش حریق شود. به همین دلیل، برای این محیط ها باید خاموش کننده ای انتخاب شود که به‌طور مشخص برای حریق روغن ها و چربی‌های پخت‌وپز طراحی شده باشد.

خاموش کننده مخصوص فلزات قابل اشتعال

در برخی صنایع، موادی مانند منیزیم، تیتانیوم، سدیم یا سایر فلزات قابل احتراق وجود دارند. این حریق ها به عامل خاموش کننده کلاس D متناسب با همان فلز نیاز دارند.

یک ماده خاموش کننده مخصوص فلزات لزوماً برای تمام فلزات مناسب نیست. بنابراین انتخاب آن باید براساس نوع فلز، شکل ماده، فرآیند تولید و توصیه فنی سازنده انجام شود.

تعداد و جانمایی کپسول‌ها را نمی‌توان با یک فرمول ثابت برای تمام کارگاه ها مشخص کرد. ارزیابی ریسک، کلاس حریق، درجه خطر، مساحت، موانع موجود و فاصله دسترسی کارکنان باید در طراحی لحاظ شوند. بررسی مشخصات محصولات در زمان خرید کپسول آتش نشانی ضروری است، اما انتخاب نهایی بهتر است با نظر کارشناس صلاحیت‌دار انجام شود.

سیستم اعلام حریق و تجهیزات هشدار دهنده

تشخیص سریع آتش سوزی می‌تواند فرصت بیشتری برای تخلیه کارکنان و کنترل حادثه فراهم کند. یک سیستم اعلام حریق صنعتی ممکن است از دتکتور، شستی اعلام حریق، آژیر، فلاشر و پنل مرکزی تشکیل شود.

دتکتور های مورد استفاده در محیط‌های صنعتی عبارت‌اند از:

• دتکتور دود
• دتکتور حرارت
• دتکتور شعله
• دتکتور گاز
• دتکتورهای ترکیبی

در سیستم های متعارف، محل حادثه معمولاً در محدوده یک زون مشخص می‌شود. سیستم‌های آدرس پذیر می توانند محل تجهیز فعال شده را با دقت بیشتری نمایش دهند و برای ساختمان ها یا کارخانه های بزرگ‌تر مناسب‌تر باشند.

انتخاب دتکتور باید با شرایط واقعی محیط هماهنگ باشد. گردوغبار، بخار، رطوبت، دود معمول فرآیند تولید یا دمای بالا ممکن است باعث هشدارهای کاذب یا عملکرد نامناسب تجهیزات شود.

برای مثال، استفاده از دتکتور دود در محلی که بخار زیادی تولید می‌شود ممکن است هشدارهای مکرر ایجاد کند. در مقابل، انتخاب تجهیزی با حساسیت نامناسب می‌تواند تشخیص حریق را به تأخیر بیندازد.

طراحی سیستم، جانمایی دتکتورها، فاصله تجهیزات، ظرفیت پنل و برنامه آزمون باید براساس ضوابط پروژه و توسط فرد متخصص تعیین شود.

جعبه آتش نشانی، هوزریل و شبکه آب

جعبه آتش‌نشانی معمولاً برای نگهداری هوزریل، شیلنگ برزنتی، نازل، شیر و متعلقات مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تجهیزات باید در محلی قابل مشاهده و بدون مانع نصب شوند.

در کارخانه ها، انبارهای بزرگ و مجموعه‌های چندسوله‌ای ممکن است علاوه بر جعبه آتش‌نشانی، تجهیزات زیر نیز موردنیاز باشند:

• پمپ آتش نشانی
• مخزن ذخیره آب
• رایزر و شبکه لوله‌کشی
• هیدرانت
• شیرهای کنترل
• منبع برق اضطراری
• تجهیزات نظارت بر فشار شبکه

وجود جعبه و شیلنگ به‌تنهایی کافی نیست. دبی و فشار آب، ظرفیت مخزن، پوشش نقاط مختلف، سلامت اتصالات و عملکرد پمپ باید به‌طور مهندسی بررسی شوند.

در واقع نیاز یک کارگاه کوچک با یک کارخانه چندسوله‌ای یکسان نیست. طراحی شبکه آب آتش‌نشانی باید براساس وسعت مجموعه، نوع خطر، ارتفاع ساختمان، چیدمان فضاها و الزامات سازمان آتش‌نشانی انجام شود.

تجهیزات حفاظت فردی کارکنان

تجهیزات حفاظت فردی یا PPE باید متناسب با خطرات هر شغل انتخاب شوند. فهرست این تجهیزات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

کلاه ایمنی

عینک محافظ

شیلد صورت

دستکش متناسب با نوع فعالیت

کفش ایمنی

لباس کار

محافظ گوش

ماسک تنفسی

هارنس کار در ارتفاع

لباس مقاوم در برابر حرارت

لباس مقاوم در برابر مواد شیمیایی

هیچ دستکش، ماسک یا لباس واحدی نمی‌تواند در برابر تمام خطرات از کاربر محافظت کند. برای مثال، دستکش مناسب کار مکانیکی ممکن است برای تماس با مواد شیمیایی مناسب نباشد. ماسک گردوغبار نیز نمی‌تواند جایگزین تجهیزات تنفسی موردنیاز برای بخارات شیمیایی شود.

تجهیزات باید اندازه مناسب داشته باشند، با سایر وسایل حفاظت فردی تداخل نداشته باشند و براساس میزان مصرف و شرایط محیطی تعویض شوند.

همچنین باید توجه داشت که تجهیزات حفاظت فردی آخرین لایه کنترل خطر هستند. حذف عامل خطر، تهویه، محصورسازی دستگاه و سایر کنترل‌های مهندسی باید بر استفاده از PPE اولویت داشته باشند.

جدول بازرسی دوره‌ای تجهیزات ایمنی

برنامه بازرسی داخلی باید با دستورالعمل سازنده، شرایط محیط و مقررات محل فعالیت تطبیق داده شود. جدول زیر یک الگوی عمومی برای ثبت وضعیت تجهیزات است و جایگزین سرویس تخصصی نمی شود.

نتایج بازدید باید ثبت شوند و برای هر نقص، مسئول پیگیری و زمان اصلاح مشخص شود. چک لیستی که فقط تکمیل و بایگانی شود، بدون آنکه اقدامات اصلاحی آن دنبال شوند، تأثیر محدودی در افزایش ایمنی خواهد داشت.